Trupel – legendy i niezwykła historia jeziora i wsi, tuż obok Ferienhaus Masuren [CZĘŚĆ 1]

W skrócie

• Jezioro Trupel, nazywane również jeziorem Szwarcenowskim, znajduje się tuż obok Ferienhaus Masuren.
• Wieś Trupel została założona w 1326 roku na miejscu wcześniejszej osady Prusów.
• W XIX wieku dobra Trupel zostały podzielone na trzy folwarki i poddane gruntownej modernizacji.
• Do dziś zachowały się między innymi cmentarz rodowy, neogotycka kaplica oraz bogato ornamentowana kuźnia.

Spis treści

1. Trupel obchodzi 700-lecie
2. Historia Trupla
3. Jezioro Trupel
4. Powstanie wsi Trupel
5. Inwestycje w trzech folwarkach
6. Hodowla owiec i rozwój majątku
7. Kryzys lat 30-tych XX wieku
8. Cmentarz żydowski
9. Cmentarz rodowy i zabytkowa kaplica
10. Zabytkowa kuźnia w Truplu
11. Podsumowanie
12. FAQ

Jak już doskonale wiecie, nasz ośrodek wypoczynkowy zlokalizowany jest w Szwarcenowie, tuż nad jeziorem Trupel. Nad brzegiem akwenu znajduje się także wieś noszącą tę samą nazwę – Trupel.

Zarówno miejscowość, jak i samo jezioro mają bardzo ciekawą historię, ale także to miejsce, o których wspominają lokalne legendy.

Trupel obchodzi 700-lecie

W tym roku Trupel obchodzi 700-lecie istnienia!

5 lipca władze Gminy Kisielice, na terenie której leży Trupel, oraz sołtys tej wsi Alicja Duda wraz z lokalnym Kołem Gospodyń Wiejskich „Jezioranki” zorganizowały uroczyste obchody rocznicy założenia miejscowości.

My też tam byliśmy i dowiedzieliśmy się wielu ciekawostek na jej temat, a także dotyczących jeziora, nad którym ulokowany jest Ferienhaus Masuren.

Dziś publikujemy pierwszy artykuł na ten temat. Jest to publikacja, która pochodzi z opracowania Wiesława Niesiobędzkiego, „Powiat Iławski. Dzieje Miast i Wsi Pojezierza Iławskiego”, a ukazała się także w lokalnej prasie („Gazeta Iławska” i „Życie Powiatu Iławskiego”).

W kolejnych odcinkach więcej będzie o legendach, ale nie tylko.

Historia Trupla

Wieś założona na miejscu starej osady Prusów, pierwotnie nosiła nazwę Trupli, leży w odległości 7 km od Kisielic, nad pięknym, otoczonym lasami jeziorem Trupel, o powierzchni około 278 hektarów.

Jezioro Trupel – akwen otoczony lasami

Jezioro Trupel, nazywane też jeziorem Szwarcenowskim, jest jeziorem przepływowym. Jego dopływem jest rzeka Osa, odpływem rzeka Młynówka, a maksymalna głębokość jeziora sięga 7,8 metra.

Dno jeziora jest z reguły piaszczyste. Brzegi łagodnie schodzące do wody sprzyjały utworzeniu się kilku plaż.

Wokół brzegów rośnie szeroki pas roślinności szuwarowej, wśród której dominuje oczeret, jeżogłówka i trzcina.

W południowej części jeziora znajdują się trzy niewielkie wysepki, z których jedna jest zalesiona i zamieszkana przez kormorany.

Powstanie wsi Trupel

Początki wsi poświadcza dokument z roku 1326 stwierdzający, że wieś Trupel założona przez sołtysa Nikolausa, była zamieszkiwana przez 41 pruskich osadników.

Posiadali oni grunty o powierzchni 41 włók. Sołtys wsi posiadał prawo prowadzenia karczmy, prawo połowu na swoje potrzeby ryb w jeziorze o nazwie Trupel.

Sołtysowi przysługiwało także prawo nakładania na mieszkańców wsi kar określonych przez przywilej lokacyjny i z tego tytułu miał prawo otrzymywać 1/3 ogólnej kwoty nałożonych i zebranych kar.

W czasach Zakonu wieś i dobra Trupel należały do biskupa Pomezanii. Po roku 1525 Książe Prus przekazał wioskę biskupowi Erhardowi von Queis, posiadaczowi Szymbarka i olbrzymich włości ziemskich.

Po śmierci von Queisa właścicielem Trupla został biskup Georg von Polenz.

Inwestycje w trzech folwarkach

Od roku 1800 kolejnym właścicielem Trupla był pan Limży i Ogrodzeińca, Otto Fridrich von Beneckendorff und Hindenburg.

W roku 1837 od wnuczki Hindenburgów Liny von Polentz, za zgodą króla Prus, Trupel kupili przybysze z Anglii, bracia Henryk i Krzysztof Albersowie.

Nowi nabywcy całość dóbr podzielili na trzy folwarki: Trupel, Trupel Dolny i Trupel Górny, po czym przystąpili do wzorowanej na nowoczesnej gospodarce angielskiej modernizacji swych dóbr.

W latach 1857–1874 bracia zbudowali we wszystkich trzech folwarkach nowe stajnie, dwa spichrze zbożowe, stodoły, kuźnie wiejskie, dom zarządcy, mleczarnię przerobioną później na suszarnię oraz dwie owczarnie.

Hodowla owiec i rozwój majątku

W owczarniach Krzysztof Albers założył nowoczesne owcze stado rozpłodowe, wyhodowane z potomstwa sprowadzonych z Maklemburgii 100 sztuk owiec rasy Merynos.

Chcąc przystosować swoje dobra do wysokowydajnej gospodarki rolnej, Albersowie dokonali zakupu nowoczesnych maszyn i urządzeń, rozbudowali sieć miejscowych dróg, przeprowadzili drenaż i melioracje pól.

Nakłady na intensyfikację produkcji rolnej szybko przynosiły spodziewane efekty, co pozwoliło Albersom na budowę w Truplu dość okazałego nowego dworu, przez miejscowych nazywanego pałacem.

Kryzys lat 30-tych XX wieku

Później jednak duże koszty modernizacji trzech folwarków oraz intensyfikacja produkcji rolnej w połączeniu z kryzysem, jaki wystąpił w latach trzydziestych XX wieku sprawiły, że kolejny właściciel Trupla, Georg Albers, został zmuszony do sprzedaży swoich ziemskich posiadłości, pozostawiając sobie jedynie dwór otoczony parkiem i ogrodem.

Przedtem jednak Georg Albers, który słynął ze swej gospodarności oraz dobrej współpracy z ludnością wiejską, obdzielił swych pracowników małymi kawałkami gruntów.

W domu zarządcy dóbr Domberta urządził zajazd gościnny, sklep z artykułami kolonialnymi oraz małą placówkę pocztową, a jezioro i otaczający je lasek wydzierżawił rybakowi Kanowskiemu z Jędrychowa.

Cmentarz żydowski

W 1812 roku, gdy przez wieś przechodziły tabory armii Napoleona, na rogu drogi z Trupla do Ogrodzieńca powstał cmentarz nazywany żydowskim.

Pochowano na nim niezdolnych na skutek choroby do dalszej marszruty kupców oraz handlarzy żydowskich.

Ludzie ci, pozostawieni bez należytej opieki lekarskiej w naprędce urządzonym lazarecie, po wymarszu taborów poumierali jeden po drugim.

Cmentarz rodowy i zabytkowa kaplica w Truplu

Obecnie po dawnym majątku Albersów pozostał park krajobrazowy nad jeziorem Trupel oraz stary cmentarz rodowy właścicieli majątku, założony na planie liścia lipy, z alejami obsadzonymi starodrzewem.

Na cmentarzu, w jego południowej części znajduje się zabytkowa kaplica ufundowana przez Albersów, zbudowana w 1850 roku w modnym wówczas neogotyku angielskim.

Kaplica wzniesiona z cegły na planie kwadratu, posiada wcięte schodkowo naroża z przyporami, co upodabnia ją do greckiego krzyża.

W kaplicy Georg Albers, spadkobierca Krzysztofa i Henryka, pochował obydwu braci.

Posterunek celny, plaża i zabytkowa kuźnia

Do 1939 roku w nadgranicznym Truplu funkcjonował posterunek celny. W tych czasach mieszkańcy wsi korzystali z plaży urządzonej nad jeziorem.

W 1928 roku we wsi zostało zbudowane boisko szkolne, urządzone na starym cmentarzu żydowskim, który znajdował się na zakręcie drogi z Trupla do Ogrodzieńca.

Ciekawym zabytkiem świadczącym o dawnej zamożności wsi jest też stojąca przy biegnącej przez wieś drodze z Ogrodzieńca do Gulbia, bogato ornamentowana XIX-wieczna kuźnia.

Podsumowanie

Historia Trupla jest nierozerwalnie związana z jeziorem, rozwojem dawnych majątków ziemskich oraz mieszkańcami, którzy przez kolejne stulecia kształtowali charakter miejscowości.

Jezioro Trupel, zabytkowa kaplica, cmentarz rodowy i XIX-wieczna kuźnia przypominają dziś o wielowiekowej przeszłości tego miejsca. Wiele z tych obiektów można zobaczyć podczas wycieczki po okolicy Ferienhaus Masuren.

To dopiero pierwsza część opowieści o Truplu. W kolejnych odcinkach pojawią się także lokalne legendy i następne niezwykłe historie związane z jeziorem oraz jego otoczeniem.

Komentarz autora

Przygotowując materiał o Truplu, mieliśmy okazję spojrzeć na dobrze znaną nam okolicę z zupełnie innej perspektywy. Udział w obchodach 700-lecia miejscowości pokazał nam, jak wiele historii skrywają mijane na co dzień budynki, aleje i pozostałości dawnych majątków.

Mamy nadzieję, że ta opowieść zachęci gości Ferienhaus Masuren do odkrywania nie tylko jeziora Trupel, lecz także niewielkich miejscowości i zabytków znajdujących się w jego najbliższym otoczeniu.

FAQ – jezioro Trupel i historia miejscowości

Gdzie znajduje się jezioro Trupel?

Jezioro Trupel znajduje się w pobliżu Szwarcenowa i miejscowości Trupel, około 7 km od Kisielic. Nad tym samym akwenem położony jest również ośrodek Ferienhaus Masuren.

Jak duże jest jezioro Trupel?

Powierzchnia jeziora wynosi około 278 hektarów, a jego maksymalna głębokość sięga 7,8 metra.

Kiedy powstała wieś Trupel?

Początki miejscowości potwierdza dokument z 1326 roku. Według niego wieś została założona przez sołtysa Nikolausa i zamieszkiwało ją 41 pruskich osadników.

Jakie zabytki można zobaczyć w Truplu?

Do najciekawszych obiektów należą cmentarz rodowy właścicieli majątku, neogotycka kaplica z 1850 roku oraz bogato ornamentowana kuźnia pochodząca z XIX wieku.

Źródło

Wiesław Niesiobędzki, „Powiat Iławski. Dzieje Miast i Wsi Pojezierza Iławskiego”
„Życie Powiatu Iławskiego”
„Gazeta Iławska”

O autorach

Ferienhaus Masuren to ośrodek wypoczynkowy położony w Szwarcenowie nad jeziorem Trupel. Na blogu prezentuje historię regionu, atrakcje turystyczne, przyrodę oraz miejsca, które warto odwiedzić podczas wypoczynku na Pojezierzu Iławskim.